Yine cenazedeydim

Geçen sonbaharda da Türkiye'den döndükten sonra olmuştu: Japonya'da bana çok çok yakın bir ailenin babası 5 yıllık yatalak hastalığının sonunda ebediyete göçtü. Askerlik, Tayland falan yazayım derken, Pazartesi'nin 6 hafta sonra işe dönme telaşından sonra, bu gün işten erken çıkıp Budist tapınağındaki törene gittim, siyahlarımı giyerek. Kısa bazı notlar:

Evde bakılamayacak felçli hastalar Japonya'da da problem. Sosyal sigorta masrafları %100 karşılamadığı için önceden girilmiş özel bir sigorta yoksa 5 yıl finansal olarak çok yıkıcı olabilir. Hiç bir hastane uzun süreli olarak yatalak hasta almak istemiyor. Hastanenin sigortadan aldığı para belli bir süre sonra azalmaya başlıyormuş, yani hastane için "taze" hasta en iyisi. Mamoru-san torpil rica ile 3 hastane değiştirdi, yalnızca. Her hastane diğerinden kötüydü. Son hastaneye gittiğimde "dünyada son göreceğim manzara böyle bir yer olmamalı" dedim, ama büyük konuşmamak gerek.

Cenaze tören zamanına kadarki zamanı evde Budist sunanğının olduğu odada geçiriyor. Sanırım kuru buz desteğinde. Evin sakinleri de yanında yatabiliyor. Bizim için oldukça garip bir şey. Ama bir anlamda ölümün ilk şokunu atlatmaya yarıyor belki de. Yani hala birlikte olma duygusu veriyor belki.

Cenazeden eve dönünce eve girmeden önce cenaze evinden verilen hediye paketinin içindeki tuzu üzerime serptim. Adet böyle, yoksa "hayalet" eve taşınırmış.

Mamoru-san, huzura kavuştu sonunda.

Dönüş

Arkadaşlar, eve bir az önce girdim. Mesajlarınızı gördüm. Çok sevindim, sağolun, beklenilmek güzel birşey.

23'ünde terhis oldum, Burdur'dan hemen ayrıldım. Antalya'da 2 gün, 3-4 gün İstanbul, 2-3 gün Tayland Krabi, ayağımın tozulyala da Japonya'da İzu tarafında 3 gün geçirdim.

Japonya yazıları yanında kısa kısa askerlik ve Krabi ile ilgili yazmayı planlıyorum. İzu tarafı da başlı başına bir yazı.

Neredeyse 6 hafta Japonya'dan uzak kaldıktan sonra dönmek çok güzel tabii. Çeltik tarlalarına su verilmiş, uçaktan heryer göl gibi görünüyordu. Ağaçlar yapraklanmış, hava ısınmış. Nedense Tokyo'nun kalablık yerlerı bile oldukça huzurlu ve sakin geldi birden, İstanbul ve askerdeki kalabalıktan sonra. Hep söylenir ama bu sefer yine hissettim, insanların hepsi orta tabaka sanki. Gerçek öyle olmasa bile öyle görünüyor işte. Bir de tabii temizlik düzen. Uzun zaman dışarda olduktan sonra yeniden yabancı gözüyle bakmış oldum.

İki yeni alışveriş ve iş merkezi açılmış. Mayıs başındaki tatillerde millet oralara doluşmuş, büyük kuyruklar olmuş. Biri Tokyo İstasyonu yakınlarında Shin-Marunouchi Binası. B1-4. katlar alışveriş, 5-7. katlar birbirinden pahalı restoranlar dolu.Diğeri Roppongi'deki Tokyo Midtown. İçinde Ritz Carlton ve parklar olduğu için biraz ilginç galiba.

Yani Tokyo'da önemli bir değişiklik yok!

Askere gitmeden sakuralar açsa!

İki haftadır yazacak zaman bulamadım. İş yoğunluğu. Elemanlarımndaki ani artış, problemler, 2007 hedefleri, derken en önemlisi: Nisan celbinde dövizli askerlik için Burdur'a gidiyorum. Bangkok üzerinden gideceğim bu sefer, dönüşte Krabi'ye gidebilmek için. 25 Mart, haftaya Pazar yola çıkıyorum! Japonya'daki tatilleri de birleştirip 7 Mayıs'ta işe dönüyorum.

Biraz heyecanlıyım tabii. Sivil hayattaki ani kesinti bir garip olacak. Bugün gerekli olacak şeyleri almaya başladım.

Ama bir yandan da gözüm havadurumunda. Yılda bir haftadan bile az süren sakura zamanını kaçırabilirim çünkü! Bu yıl havalar ılk geçti ama sakuraların 24'ünde mi, 26'sından sonra mı açacağı hala belli değil. Bir sakura ağıcını battaniyeye sarsam elini çabuk tutar mı acaba?

Geçmişteki fotoğraflara bakarken 25 Mart 2001 tarihli, Tokyo Ochanomizu'da çekilmiş bu resmi buldum.

Bakalım, kısmet.

3 Mart 1974'ü hatırlama: TK981

Bu yazının aslında Japonya'daki yaşamla doğrudan ilgisi yok. Hemen hemen unutulmuş bir faciyı anmak istedim.

1972'de Japon All Nippon Havayolları McDonnell Douglas'a 3 DC-10 tipi uçak sipariş verir. Ancak uçaklar hazırlandığı sırada sipariş iptal edilir. Lockheed şirketi L-1011 TriStar uçaklarını Japonlara satmak için araya üst düzey politikacıları sokar, büyük rüşvetler başbakana kadar kadar verilir. Uçaklar elinde kalınca McDonnell Douglas uçakların fiyatlarında büyük damping yapar ve satışa çıkarır. THY o sıralarda yüksek uçuş kapasitesi olan uçaklardan birine talip olur. Aslında DC-10'ların kapılarında dizayndan kaynaklanan bir hata vardır ve bu hata 1972'de farkedilmiş olmasına rağmen THY uçağı teslim aldığında kapılar hala arızalıdır.

Normalde uçakların kargo kapıları içe doğru açılırdı. Kapıyı imal eden mühendisler kargo bölmesi yükleme sırasında daha rahat kullanılsın diye dışa doğru açılan bir kapı dizayn etmişler ve oldukça karmaşık bir kilit sistemi yerleştirmişlerdi. Kilit sistemi dışarıdan oynatılan bir kol sayesinde küçük bir elektrik motoruyla menteşeleri yerine sokuyor ve kapı kilitleniyordu. Kapı kilidi hassas olmakla beraber çok da dayanıklı değildi ve zorlanarak kapatıldığında menteşeler oymaları kırıyor ama kapı kokpitteki uçuş mühendisinin tablosunda kapalı görünüyordu. THY arızanın teslimden önce giderildiğini düşünerek, kapının dışına İngilizce ve Türkçe kolun zorlanmaması gerektiğiyle ilgili bir uyarı yazısı koymakla yetinmişti.

TK981 Paris bağlantılı Londra seferine 3 Mart'ta çıkar. Paris'e kazasız belasız varılır. 167 yolcudan 50'si Paris'te iner. Normalde dolu olmayan Londra seferine İngiliz Havayollarının grevi nedeniyle talip çoktur. Uçak 17 İngiliz rugby oyuncusu, eğitime giden 48 Japon bankacısı, pek çok önde gelen Amerikalı ve İngiliz'ın de aralarında olduğu 335 yolcu ve 11 mürettebat Orly'den kalkmaya hazırlanır. Ancak uçağın alt arka kargo kapısının kapatan bagaj sorumlusu Cezayirli göçmen Mohammed Mahmoudi İngilizce bilmediğinden kolu abanarak kapatır. Abanmayla içerideki demir menteşeler eğrilir ve kapı yanlış kapanır. Uçak 12:30'da Heathrow'a varmak üzere kalkar. Kalkıştan kısa bir süre sonra kargo kapısı patlayarak açılır, 2 numaralı motor durur ve pilotlar Nejat Berköz ve Oral Ulusman uçağı kontrol edemezler. Hızla düşüşe geçen uçak son anda düzleştirilmişse de Ermenonville ormanına saatte 960 kilometre ile çakılır. 346 kişiden kurtulan olmaz. Uçağın enkazı çok geniş bir alana yayılır. Kargo kapısı ve 6 yolcunun hala bağlı olduğu koltuklar 15km. ötede bulunur. Ancak 40 kişinin cesedi tanınabilir haldedir.

BBC'nin o günkü haberi hala arşivde saklı.

1976'da Lockheed şirketinin üst düzey yöneticilerinden biri Kongre alt komisyonunda verdiği ifadede zamanın Japon başbakanının olayda oynadığı rolü ve aldığı 1.8 Milyon dolarlık rüşveti açıklar. Eski başbakan Kakuei Tanaka Temmuz 1976'da tutuklanır.

DC-10'lar yeniden gözden geçirilir, zamanlar sorunlar çözülür ve üretimi 1988'e kadar devam eder. DC-10'lar günümüzde hala kullanımda.

3 Mart 1974'teki bu kaza 1977'deki Amerika Tenerife faciasına kadar en fazla ölüme neden olan havacılık kazası olarak anıldı. Terörizm ya da çarpışma kaynaklı olmayan kazalarda, 1985'deki Japon Havayolları kazasının arkasından hala ikinci sırada gelir.

(Kaynaklar: Wikipedia-İng, Wikipedia-Jp, THYVA Forum)

Kazada ölen hostes Rona Altınay annemin çocukluk arkadaşıydı. Mezarı Aşiyan'dadır. Ailesi kendilerine verilenlerin onun cesedi olup olmadığından hiç emin olamadı. Mezar taşı mermerden uçak maketidir. Huzur içinde yatsın.

Yeni eve taşınmadan önce

Yakın bir arkadaş eski baba evini yıktırıp yeniden harika bir ev yaptırdı. Her tarafına özendiler. Mutfak turuncu, odaların birer duvarları kırmızı, tatami odasının biri yeşil, diğeri sakura pembesi.

Eve taşınacakları gün shinto rahibi (kannushi) geldi. Sunağı hazırladı. Balığı, sebzeleri, meyvaları, pirinci, sakeyi, omochi (rice cake?) dizdi. Evin dörder köşesinde kötü ruhların eve girmemesi için koruyucu muskalar koydu. Kannushi-san'a seremonin ve kullanılanların anlamını sordum. Anlattı. Kullanılanlar dağlardan, ırmaklardan ve denizlerden gelen ürünlerdenmiş. Sunağa yerleştirmede belirli bir sıra varmış. Sunağa yerleştirilen ilk baş ürünler pirinç, sake ve omochiymiş. Japonyayı besleyen tanrıdan gelen en önemli nimet pirinç olduğu için. Sonra nehirlerden gelenler ve denizden çıkanlar (tai-bream) sırayla sağlı sollu dizilirmiş. Evi ve sahiplerini kutsamakta kullanılan beyaz kagıtlı çubuğun ucundaki ip günahları ve kötülükleri çekmede, kağıtlar da emme ve yok etmede kullanılıyormuş.

Kısa bir seremoni oldu. Kannushi-san kapıda yazılı duayı tok bir sesle makamlı okumaya başladı. Ev sahiplerinin ve benim tanrılara saygı sunmamızla bitti. Yeni hayat yeni mekanda başladı onlar için.

Kestanede iltimas

Devasa Tokyo İstasyonun bağlantı koridorlarından birinde bizim usüle yakın köz kestane satan bir yer buldum. Ufak bir büfe. Ünlüye benzer bir markanın (Kyo-yakiguri) satış şubesi gibi.

Bir paket almak istediğimi söyledim satıcı kadına. "Japoncanız ne güzel", dedi. Ben de "Yok canım, eh işte" falan diye geveledim. Malum Japonlara "konichiwa" desen de aynı şeyi söylerler. Bir zaman sonra sıkıcı olmaya başlıyor.

Kasteneleri maşayla pakete koydu. Gülümseyerek, "iki tane de fazladan koydum" dedi. Şaşırdım. Teşekkür ettim. Paketi aldım. Trenimin platformuna yöneldim.

Canın tatlı bir şey çekince

Son yıllarda bizim eve götürdüğüm başlıca hediye Japon tatlıları. Resimdeki süpermarkette bulduğum basit bir paket. Japonyadaki herşey gibi dış görünüşü basit olsa da özenle hazırlanmış. Yavaşça açılmayı, ilk lokmanın alınmasını bekliyordu ben onu gördüğümde.

Hepsinin içinde anko var. En sevdiklerim yaprağa sarılı olanlar. Salamura sakura yaprağı bizim üzüm yapraklarını, derinden gelen sakura kokusu da baharı hatırlatır.

Keşke hergün bu kadar sıradan olsa

Bugün yalnız uyandım. İki gün önceki 38lik ateşten sonra biraz halsizdim. Kahvaltı, derken bloga eklenecek resimleri gözden geçirirken iki eski Türk filmi seyretme.

Ama hava çok güzeldi ve odamda yatakta kalmak istemiyordum artık. Nereye gitmeli ama, çok zaman kaybetmeden ve çaba harcamadan? Shinjuku Park Hyatt ya da Odaiba olabilir, şöyle ufku açık ve ferah bir yer istiyorum. İidabashi! Canal Cafe. Yola çıkış, trene biniş ve Iidabashi. Hay Allah bugün Cafe tadilata girmiş, tüh ne zamanlama. Ben de kanalın kenarındaki tepeye doğru yürüdüm. Güneşli havada bir banka oturdum ve oshiriko (azuki fasülyesi şekerle kaynatılarak yapılan sulu yemek) içerken kanalı, geçen trenleri, mavi gökyüzünü, insanları, tomurcukları bile daha belli olmayan sakura ağaçlarını seyrettim. Bu güneş ve ısınan yer altı sularını hisseden sakuralar belki de bir ay sonra açmaya başlayacak.

Zaman...Rüzgarda hareket eden sakura dallarını görünce anlıyorum akıp gittiğini, günün geçip gittiğini. İnsanlar zamanı ancak değişimlerle algılayacak kadar yetili. Derin nefes...Bu an akıp giderken ben biraz önceki ben değilim. Bu tepeyi tırmanan benle bu bankta oturan ben, sonra aynı ağaçlı yoldan geri dönecek ben farklı insanlar. Zamanın etkilediği, değiştirdiği ben. Bunun farkına varan ben. Geçen zamanı seyrederken işte bunları düşündüm.

Ev dönüş. Sıcak sıcak ofuro (banyo). Dışarda takeler hışırdıyor, ama ne kadar sessiz bizim burası. Zaman akmaya devam ediyor.

Ve herşey ne sıradan.
Ne güzel.

Otomatik makina cenneti

Japonya'ya ilk gelenlerin gözüne çarpan şeylerden biri otomatik satış makinalarının bolluğu. Küçük kasabalar da dahil olmak üzere adım başı bir makina bulmak çok kolaydır. Japonya'da toplam 5.6 Milyon makina olduğu, 23 kişiye bir makina düştüğü biliniyor. Bu da Japonya'yı, dünyada bu makinaların en yoğun bulunduğu yer yapıyor.

Japonya'da pek çok şeyi otomatik makinalardan almak mümkün. Akla ilk gelen şeyler tabii yiyecek, içecek, sigara. Alkollü içecekler saat 23:00'e kadar. Bunun yanında ben tofu, manga, iç çamaşırı falan da gördüm. Benim görmediğim başka çeşitler de vardir mutlaka.

Japonlar kolaylığı çok sever, malum. Enflasyonun olmaması (uzun yıllardır %1'in altında) ve sokakların güvenli olması da makinaların kullanımını arttırdı. Bazen gazetelerde makinaların kırılmasi ve para çalınması ya da sahte parayla alışveriş yapılması cıkıyor (bunlardan birinde de Türklerin adı geçmişti maalesef.) Ama genelde sorunsuz işliyor sistem. makinalarin işlemesinde hoşuma giden şeyler şunlar:

Makinaların kağıt 1000 yenlik banknotları kabul etmesi
Kışın kutu içeceklerin (çay, kahve, çorba) sıcak olarak verilmesi
İçeceği doğrudan, sicak-soğuk kağıt bardakta verenler
Son zamanlarda çıkan, 23:00 den sonra da ehliyete "bakıp", reşit olduğunun kanıtını "gördükten" sonra bira verenler
Bizim Akbil benzeri demiryolları kartlarını okuyup parayı alanlar

Yeni, guzel örnekler gördükçe eklemeye devam edeceğim.

Setsubun - şeytan dışarı, şans içeri

Dün setsubundu. İlkbaharın yakın olduğunun müjdecisi. Eskiden Ay Takvimi kullanılırken yeni yıla denk gelirmiş bu zaman. Dün tüm evlerde yapılan seremoni mamemaki, fasülye serpme. Amaç kötülük getiren kötü ruhları evden atmak ve baharla birlikte refah ve mutluluğu davet etme. Evin reisi kapıdan dışarı ya da şeytan maskesi takmış bir aile ferdine ısıtılmış soya fasulyelerini fırlatırken, "Oni wa soto! Fuku wa uchi" (şeytan dışarı, şans içeri) diye bağırılır hep bir ağızdan.

Budist ve Shinto tapınaklarında da tören yapılır. Davetliler ya da şehrin ileri gelenleri fasülye fırlatır. Resimlerdeki Kyoto'daki Heian Jingu'da (Shinto tapınağı) 3 Şubat 2001'de yapılan törenlerden. Şeytanın "kaçırtılması ve kovulması" da görebilirsiniz. Sağ alttaki de bizim ev için aldığım mamemaki seti. Adete göre evin içinde yere dökülen fasülyeleri de toplayıp yaşın kadar yenmesi de gerekiyor, adetin bu bölümü bana pek uymadaığı için bu evde uygulanmıyor!